Drongengoed - Ursel

Verhalen over oorlogsvliegvelden in het Meetjesland:

Toen halverwege 1939, het bij onze beleidsmakers duidelijk werd dat er wel eens stront aan de knikker kon komen via een strakke oosterwind, zocht men hals over kop enkele logistieke aanpassingen voor onze luchtmacht.  Wetende dat Bierset (Luik), Schaffen (Diest), Evere (Brussel) en Nijvel vrij makkelijke doelwitten vormden voor de Luftwaffe, besloot men 3 “hulpvliegvelden” aan te leggen in het Meetjesland. Vliegveld 32 in Maldegem, vliegveld 33 in Ursel en het belangrijkste nr 26 in Aalter. Alle 3 zouden onder supervisie staan van St Denijs Westrem (Gent).

Maldegem wordt aangelegd op een terrein waar sierheesters en bloemen werden gekweekt beneden de Kampel in een vrij drassig gebied. Draineren was dus de boodschap, hoewel het vliegveld een blijvend modderprobleem bleef. Er werd gras ingezaaid en een landingsbaan aangelegd op het droogste stuk in Noordoost-Zuidwest richting. Ze bevond zich op het huidige industrieterrein westwaarts Adegem. Het industrieterrein, wordt nog steeds “’t Vliegplein genoemd. Het nieuwe vliegveldje was klaar eind 1939. Tot 17 mei wordt Maldegem eventjes de basis van 25 Franse jachtvliegtuigen, die ondersteuning geven aan Franse troepen.

Ursel wordt aangelegd aan de voet van het cuestafront en heeft minder last van wateroverlast. Via het B67 –pad doorheen het Koningsbos, krijg je beneden een beeld waar zich de vroegere piste bevond. Op google earth bemerk je her en der nog enkele putten in het landschap, dit waren de zogenaamde blusputten, voor het geval het mis liep. Ursel was klaar januari 1940 en was vooral een basis voor verkenningsvluchten.

Aalter werd aangelegd naast het kanaal Gent-Brugge. Er werd gebruik gemaakt van een grote hoop zand die ze daar op overschot liggen hadden, na de uitdieping van het kanaal. In die berm werden er 24 nissen gemaakt om vliegtuigen in te verbergen. Na de oorlog werd ook hier zoals in Maldegem een industrieterrein (industriepark Ter Laecke) gebouwd op de oude site, zodat er nu niks meer van overblijft. Het vliegveld was “just in time” klaar op 9 mei. Op 10 mei komen onze 10 bommenwerpers aan in Aalter. S’ Anderendaags vertrekken er 9 richting Albertkanaal (er stond al eentje in panne). Wanneer er maar 3 terugkeren, wordt de missie afgeblazen, Aalter wordt nu eerder een basis voor verkenningsvluchten. Op 20 mei worden Aalter en Ursel gebombardeerd. Voor Aalter eindigt dan reeds zijn rol in de 18 daagse veldtocht: het vliegveld is zwaar beschadigd, en wat nog NIET kapot was wordt door onze troepen zelf opgeblazen, om maar te zeggen dat de mazzel er al goed in zat. Ook tijdens de bezetting wordt Aalter niet echt meer gerestaureerd.

Tijdens de bezetting worden Maldegem en Ursel wel uitgebouwd met het oog op de Slag om Engeland, een luchtoorlog die volgens Göring niet al te lang zou duren. In Duitsland was toen alles Blitz, de Engelsen lagen na Duinkerke in de lappenmand, een klein duwtje en ze lagen KO. “Wir schaffen das” klonk het, maar Churchill dacht er anders over en kreeg zijn gelijk: de Duitse overmoed had de kracht van de Britse Spitfires en vooral hun radarsysteem onderschat.

In Maldegem wordt de startbaan verhard, er komt een betere drainage en er wordt een taxibaan aangelegd. Langs de huidige Krommewege komen er vliegtuigloodsen, een controletoren en een officiersmess (de huidige commanderie hoek N44-Krommewege). Naast de vliegtuigboxen, wordt er nog een grotere booghangar gebouwd. Alles wordt vakkundig gecamoufleerd met netten waarin men groen geschilderde houtkrullen stopt. De bijgebouwen en bunkers worden geschilderd alsof het boerderijen lijken. De muren worden bedekt met twijgen. De taxibaan wordt afgeboord met houten stammetjes. Om het geheel op een modern landbouwbedrijf te laten lijken, worden lage gewassen ingezaaid. Er is zelfs een Duitse boer die alles superviseert. Ook in Ursel zelfde concept, de booghangar in Westvoorde wordt overtrokken met camouflagenetten, er staan zelfs dennenbomen op “geplant”, om het op een heuvel te laten lijken. Zowel in Ursel als in Maldegem komen er Italiaanse eenheden. Maldegem krijgt de Italiaanse naam URANO, Ursel wordt SATURNO

Vanaf het voorjaar 1941 komen de Messerschmitts BF 109 toestellen van de Luftwaffe zelf, jachtbommenwerpers die worden ingezet in de slag om Engeland. Er komt een afweerkanon op de Kampel in Maldegem (er stond dus nog géén watertoren).

In het najaar van 1941, verliezen de vliegvelden aan belang. De Vrede met Rusland is opgeblazen en Operatie Barbarossa vraagt meer en meer luchtondersteuning, de Slag om Engeland staat op waakvlam (de eerste V1 vergeldingswapens zouden weldra worden ingezet om Engeland onder vuur te nemen van uit Noord-West Frankrijk). De volgende 3 jaar worden Ursel en Maldegem vooral als bevoorrading en herstelplaatsen gebruikt. De benzine-opslag bevond zich ongeveer waar zich nu de “Zeemanwinkel” bevindt, langs de huidige Leopoldlaan net voor Adegem dorp.

In het najaar van 1944 worden de vliegvelden overgenomen door de Engelsen. In Ursel wordt de betonnen piste van 650 meter, met 350 meter verlengd om de “Typhoons” te laten landen. Er wordt gebruik gemaakt van bitumen matten, het moet vlug gaan. Deze indrukwekkende Hawker Typhoons, waren grondaanvaltoestellen.

Hun opdracht op het Urselse B67 vliegveld, bestond er in Duitse artillerie en bunkers uit te schakelen in de Scheldemonding. Vooral het eiland Walcheren was een hardnekkig verdedigd weerstandsnest die moest uitgeschakeld worden om terug scheepvaart toe te laten op de Westerschelde. Antwerpen was immers een belangrijke bevoorradingshaven voor de oprukkende bevrijdingstroepen. Deze aktie maakte deel uit van de Operatie Infatuate, een landingsoperatie van de Canadezen tot doel het eiland Walcheren te veroveren. Ze kwamen echter in de problemen nabij Vlissingen en Westkapelle. De Urselse Typhoons zorgden er voor dat ze toch de Duitse weerstand konden breken en een bruggenhoofd konden installeren aan de Scheldemonding. Antwerpen werd de belangrijkste bevoorradingshaven voor het geallieerde tegenoffensief. Waarom Canadezen? De geallieerden zagen het als een beloning voor de Canadezen om langs de Belgisch-Nederlandse kust dit offensief te mogen voeren. In de zomer van 1942 waren het vooral de Canadezen die ingezet werden in de mislukte landing op Dieppe. Nu konden ze defintief afrekenen met die verbeten Duitsers en hun dode makkers van Dieppe wreken, …..paytime dus. Ik weet nu niet als we dit als een beloning moeten zien, misschien vonden de Engelsen net weer een uitvlucht om iemand anders de kastanjes uit het vuur te laten halen!

Laat niet na het “B67” te volgen, je vind er verklarende infoborden die het verhaal van het oude vliegveld vertellen.

Maldegem wordt de basis voor de “Swordfishes”, die ingezet worden om aanvallen uit te voeren op schepen. Vanaf november 1944 landen er vooral Spitfires, gevlogen door Belgische en Nieuw Zeelandse divisies. De betonnen piste van 750 meter, wordt ook hier met 550 meter verlengd en heet nu vliegveld B-65.

Op oudejaar komt er een ultieme Duitse aanval op Aalter, Ursel, Maldegem en St Denijs Westrem. In februari 1945 starten in Ursel en Maldegem de herstellingswerken aan de piste. Over de bitumen worden stalen netten uitgerold en met stro bedekt. Vele jaren later vind je in de streek nog “koterijen” waar van die “vliegpleindraad” in verweven zit, in het Meetjesland zijn we steeds de pioniers van de recuperatie geweest.

Zoals beschreven hier boven vind je in Aalter en Maldegem een industriepark op het oude vliegveld, in Ursel is het eerder mais.

In Ursel werd er aan de overkant van de baan Knesselare-Ursel, bovenop de cuesta en aan de zuidrand van het Drongengoed een nieuw vliegveld aangelegd.

Het was 1952, de koude oorlog was in volle gang, onze collega-bevrijders aan de Oostzijde hadden niet dezelfde liberale economische visie als wij hier in het Westen. Hier delen we de Atlantische visie, de man met de Stalen Snor (vandaar dat ze hem Stalin noemden) vonden we eerder een bedreiging dan een bevrijder, zijn opvolger Chroesjtjov kon ons in 1953 trouwens nog geen vertrouwen inboezemen. Niet te lang talmen zoals in 1939, via de NAVO kregen we toch genoeg sponsorgeld, dus kwam er in Ursel een militair vliegveld. De 3 Km lange piste kan alle modern oorlogstuig laten landen. Eind 1993, de muur was al een paar jaar gevallen, waren we al een stuk beter op ons gemak. De militaire piste werd nu privé (aeroclub Brugge kreeg er een onderkomen).  De oude piste beneden de cuesta werd in 1955 opgebroken.

In Maldegem werd de  piste al eerder ontmanteld, de betonbrokken dienden voor de bouw van oa de Mariagrot in Kleit. Zoals gezegd, meesters in recuperatie én bovendien geschonken aan het Goede Doel. Wat hier nog overblijft: de commanderie (officiersmess) langs de N44, Op privédomein een oude vliegtuigbox hoek Krommewege –Industriebaan.